Een nieuwe kijk op de mond: onderdeel van het hele lichaam
Binnen de tandheelkunde wint één inzicht steeds meer terrein: de mond kan niet los gezien worden van de rest van het lichaam. Deze gedachte staat centraal in MetaHealth, een grootschalig onderzoeksprogramma waarin publieke en private partijen samenwerken aan de gezondheid van jonge kinderen. Het onderzoek richt zich specifiek op de eerste 1000 dagen van een kinderleven, de periode die loopt van de zwangerschap tot het tweede levensjaar.
In deze cruciale fase leggen kinderen de basis voor hun latere gezondheid. MetaHealth onderzoekt hoe het microbioom, de leefstijl van het gezin, culturele gewoonten en de directe leefomgeving samen bepalen hoe gezond de mond en de stofwisseling van een kind zich ontwikkelen.
Wat onderzoekt MetaHealth precies?
Het programma kijkt naar de wisselwerking tussen bacteriën in en op het lichaam, de voeding die kinderen krijgen, de cultuur waarin een gezin leeft en de omgeving waarin een kind opgroeit. Al deze factoren hebben invloed op zowel de mondgezondheid als de stofwisseling van jonge kinderen.
Daarnaast ontwikkelen de onderzoekers nieuwe modellen, digitale hulpmiddelen en een e-health-test. Deze instrumenten moeten het straks mogelijk maken om gericht maatregelen te nemen voor een gezond gebit en een gezond gewicht bij kinderen.
Het doel: gezondheidsverschillen verkleinen
De kern van het project is het verbeteren en behouden van een gezond gewicht en een gezond gebit bij kinderen in hun eerste 1000 levensdagen. Daarbij gaat extra aandacht uit naar het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen. Op de lange termijn moet dit bijdragen aan een betere volksgezondheid voor iedereen.
De gekozen aanpak stimuleert niet alleen individueel gezond gedrag, maar kijkt ook kritisch naar de leefomgeving van kinderen en gezinnen. Die omgeving moet zo worden ingericht dat gezonde keuzes de normale, makkelijke en aantrekkelijke optie worden. Op Tandartsennoordbrabant.nl volgen we deze ontwikkelingen op de voet, omdat ze direct relevant zijn voor de mondzorg aan kinderen in onze regio.
In de komende blogs nemen we je stap voor stap mee in de voortgang van dit belangrijke onderzoek. We stellen daarbij ook de mensen en organisaties voor die zich er dagelijks voor inzetten.
Egija Zaura: pleidooi voor een integrale blik op mondgezondheid
We openen deze reeks met een blog naar aanleiding van de 392e dies natalis van de Universiteit van Amsterdam, waarbij Egija Zaura een belangrijke rede hield. Zaura is projectleider van MetaHealth en werkt als hoogleraar en onderzoeker bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).
Haar onderzoek richt zich op de microben in de mond: de bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die daar leven, en de rol die zij spelen in onze gezondheid. Zaura is een van de belangrijkste drijvende krachten achter MetaHealth, en haar werk legt steeds opnieuw de nadruk op een gezonde mond in een gezond lichaam, waarbij mond en lichaam nooit als twee gescheiden systemen worden behandeld.
Waarom mondgezondheid te vaak wordt vergeten
In haar rede benadrukt Zaura dat de mond opnieuw gezien moet worden als onderdeel van het gehele lichaam. Op dit moment krijgt mondgezondheid namelijk structureel te weinig aandacht, zowel binnen de zorg als in de samenleving als geheel.
Toch is de mond van onschatbare waarde. We gebruiken hem om te eten, te praten, te lachen en contact te maken met anderen. Een gezonde mond draagt bij aan zelfvertrouwen, en goed kunnen kauwen hangt zelfs samen met beter kunnen nadenken.
Mondmicroben: niet per se de vijand
In de mond leeft een uitgebreid ecosysteem van microben. Deze micro-organismen horen gewoon bij het lichaam en zijn op zichzelf geen probleem. Pas wanneer de balans in dit ecosysteem verstoord raakt, kunnen deze microben bijdragen aan aandoeningen in de mond.
Het gaat hierbij dus niet om een infectie zoals tuberculose of het SARS-virus. Dat zijn ziekteverwekkers die van buitenaf komen en niet van nature in de mond thuishoren. Mondmicroben zijn daarentegen een normaal en blijvend onderdeel van ons lichaam.
Raakt die balans toch verstoord, dan kunnen er problemen ontstaan zoals gaatjes en tandvleesontsteking. Deze aandoeningen staan niet op zichzelf: ze hangen ook samen met andere gezondheidsproblemen, zoals diabetes en hart- en vaatziekten.
Kinderen uit kwetsbare gezinnen lopen extra risico
Uit onderzoek blijkt dat vooral kinderen uit armere gezinnen en ouderen vaker te maken krijgen met problemen in de mond. Deze problemen beperken zich niet tot de mond alleen, maar hebben directe invloed op hun algehele gezondheid en op hun dagelijks functioneren.
Juist om deze gezondheidsverschillen aan te pakken, is onderzoek zoals dat van metahealth.nl zo waardevol. Het kijkt specifiek naar jonge kinderen en onderzoekt hoe hun mondgezondheid samenhangt met leefstijl en leefomgeving, met als uiteindelijk doel betere zorg en preventie.
De boodschap die hieruit naar voren komt is helder: een gezonde mond is essentieel voor een gezond lichaam en verdient een veel serieuzere plek in zorg en beleid.
Uit de rede van 11 januari 2024
Tijdens haar rede sprak Egija Zaura de volgende woorden:
"Ik hoop het bewustzijn te vergroten voor het belang van een gezonde mond in een gezond lichaam. Ik durf te beweren dat onze maatschappij, onze overheid, onze gezondheidszorg en ziektekostenverzekeringen, ons onderwijs en de instellingen die onderzoek financieren een blinde vlek hebben als het gaat om mondgezondheid."
Ze vervolgde met een concreet voorbeeld van hoe adviezen soms averechts kunnen werken: Voedingsadviezen die goed zijn voor de stofwisseling kunnen bijvoorbeeld schadelijk zijn voor de mondgezondheid, zoals de suggestie van het Voedingscentrum om gedroogd fruit als tussendoortje te gebruiken. Deze aanbeveling is inmiddels aangepast; meer hierover is te lezen in deze eerdere blog over de Schijf van Vijf en mondgezondheid.
Zaura wijst er daarnaast op dat niet alleen diëtisten, maar ook artsen vaak onvoldoende weten welke effecten medische aandoeningen of ingrepen kunnen hebben op de mondgezondheid van een patiënt, en omgekeerd. In plaats van te worden erkend als integraal onderdeel van gezondheid en welzijn, wordt mondgezondheid nog te vaak gemarginaliseerd. Het wordt behandeld als een nichegebied, waarvan de volledige verantwoordelijkheid wordt neergelegd bij een kleine groep gespecialiseerde zorgprofessionals, zoals tandartsen en mondhygiënisten.
Lees de volledige rede
Wil je de hele rede van Egija Zaura in het Nederlands lezen? Dat kan via https://nwo-metahealth.nl/dies/.
Samen bouwen we verder aan kennis, samenwerking en impact op het gebied van mond- en lichaamsgezondheid.
Wat betekent dit voor de mondzorg aan kinderen?
Voor kindertandartsen en ouders in Noord-Brabant is dit onderzoek om meerdere redenen relevant. Het laat zien dat preventieve mondzorg niet op zichzelf staat, maar onderdeel is van een breder gezondheidsverhaal dat al begint tijdens de zwangerschap en de eerste levensjaren.
Door vroeg te letten op de balans van mondmicroben, voedingskeuzes en leefomgeving, kan veel leed op latere leeftijd worden voorkomen. Dat begint bij bewustwording, bij ouders, zorgverleners en beleidsmakers, en bij het serieus nemen van de mond als volwaardig onderdeel van het lichaam.
In de volgende delen van deze reeks gaan we dieper in op de praktische kant van het MetaHealth-onderzoek: welke rol speelt voeding concreet, hoe wordt het microbioom van jonge kinderen in kaart gebracht, en wat kunnen ouders zelf doen om de mondgezondheid van hun kind vanaf de vroegste leeftijd te ondersteunen.
